NHỮNG GIẢI PHÁP MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ

SẢN PHẨM  HOA  CẮT CÀNH Ở ĐÀ LẠT - LÂM ĐỒNG

 

                                        TS. Phạm S

 PGĐ Sở Nông nghiệp & PTNT Lâm Đồng

 

Ngành trồng hoa Đà Lạt – Lâm Đồng đă h́nh thành từ năm 1940 với các vùng trồng hoa như Thái Phiên, Hà Đông, Đa Thiện, Xuân Trường…. Sản phẩm hoa cắt cành bao gồm các giống hoa truyền thống như hoa hồng, cẩm chướng, glayơn, các loại phong lan, địa lan.

Được mệnh danh là thủ phủ hoa, cây cảnh của cả nước, Đà Lạt - Lâm Đồng là vùng sản xuất hoa lớn nhất Việt Nam với sản lượng hoa cắt cành hàng năm gần 800 triệu cành, trong đó xuất khẩu khoảng 35 – 40 triệu cành.

Trong khoảng 12 năm trở lại đây (1995-2007), cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật về ngành hoa của thế giới và khu vực, nhiều công ty nước ngoài đă đến Lâm Đồng để đầu tư sản xuất, áp dụng công nghệ tiên tiến về giống, kỹ thuật canh tác theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, các giống hoa chất lượng cao ngày càng đưa vào khai thác và mở rộng quy mô sản xuất như lily, cúc, babi, cát tường, sao tím, salem, thiên điểu, các loại địa lan, phong lan giống mớí,...

Trong thời gian qua, các thành phần kinh tế hoạt động trên lĩnh vực sản xuất hoa đă từng bước tiếp thu khoa học kỹ thuật dưới nhiều h́nh thức, đầu tư vào ngành trồng hoa theo hướng công nghệ cao, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường. Diện tích trồng hoa ngày càng được mở rộng, phát triển tạo thành những vùng sản xuất hàng hóa với khối lượng lớn, cung ứng cho các địa phương trong cả nước và tham gia xuất khẩu hàng năm ngày càng tăng về số lượng  và giá trị.

I/ Thực trạng sản xuất và tiêu thụ hoa Đà Lạt - Lâm Đồng:

1/ T́nh h́nh sản xuất:

Diện tích trồng hoa của Lâm đồng tập chủ yếu thành phố Đà Lạt, huyện Đức trọng, huyện Lạc Dương và một phần diện tích nhỏ ở  huyện Đơn Dương cũng như ở một số địa phương khác như Di Linh, Bảo Lộc. Tổng diện tích canh tác hoa đến cuối năm 2007 đạt 1.250 ha với khoảng 2.500- 2.600 ha gieo trồng. Sản lượng thu hoạch đạt 800 triệu cành. Trong đó thành phố Đà Lạt chiếm gần 40% diện tích và 50% sản lượng cả tỉnh; các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có diện tích canh tác khoảng 150 ha, chiếm 12% diện tích và khoảng 18 % sản lượng, chủ yếu là hoa chất lượng cao. Số diện tích c̣n  lại tập trung chủ yếu vào các nông hộ, các công ty trách nhiệm hữu hạn trong nước và các trang trại.

Kỹ thuật canh tác và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất hoa ở Đà Lạt- Lâm Đồng nh́n chung có mặt bằng cao hơn các vùng trồng hoa khác trong nước, là vùng trồng hoa có lợi thế so sánh về điều kiện thời tiết, do vậy Đà Lạt- Lâm Đồng có thể trồng được nhiều vụ trong năm, trồng nhiều loại hoa trong một vùng sinh thái mà các địa phương khác không trồng được. Lâm Đồng cũng là địa phương có các yếu tố cơ sở vật chất kỹ thuật có tác động đến nghề trồng hoa theo hướng hàng hoá quy mô lớn mà các mà các địa phương khác trong toàn quốc chưa có điều kiện như ở Lâm Đồng.

- Có 02 Trường Đại học (Đại học Đà Lạt, Đại học Yersin) có đào tạo chuyên ngành Nông học và Sinh học đă góp phần quan trọng cho việc tạo nguồn nhân lực mạnh mẻ cho nghề trồng hoa ở Lâm Đồng.

- Có các cơ quan Nghiên cứu khọc của Trung ương và địa phương tham gia đầu tư nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về hoa như: Viện nghiên cứu Hạt nhân, Phân viện sinh học Đà Lạt, Trung tâm nghiên cứu Rau, Hoa và Khoai tây, Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật nông nghiệp Lâm đồng.

- UBND Tỉnh Lâm Đồng và các địa phương có thế mạnh sản xuất hoa đă phê duyệt các chưng tŕnh dự án chuyên về hoa đă tạo “cú huưt” thúc đẩy cho ngành trồng hoa phát triển với tốc độ nhanh.

- Có nhiều thành phần kinh tế tham gia vào sản xuất và tiêu thụ hoa, đặc biệt có nhiều nhà đầu tư nước ngoài mang giống hoa mới và công nghệ cao vào khai thác tiềm năng lợi thế so sánh của Đà Lạt- Lâm Đồng.

- Hiện nay ở Lâm Đồng có khoảng 33 cơ sở sản xuất cây giống theo công nghệ invitro (riêng TP.Đà Lạt có 28 cơ sở) là điều kiện nhân nhanh các giống hoa mới. Kỹ thuật trồng hoa trong nhà kính, nhà lưới, sử dung kỹ thuật tưới tiết kiệm nước được các thành phần kinh tế ngày càng áp dụng rộng răi, hiện nay toàn tỉnh có khoảng 1000 ha và được xem đây là một trong những cơ sở kỹ thuật quan trọng làm tăng tính cạnh tranh của hoa Đà Lạt- Lâm Đồng.

                            T́nh h́nh sản xuất hoa 2003-2007 tỉnh Lâm Đồng    

        

2/Thị trường tiêu thụ:

Sản phẩm hoa cắt cành của Đà Lạt - Lâm được tiêu chủ yếu ở thị trường nội tiêu với các địa phương Nha Trang, Đà Nẵng, các tỉnh Miền Đông Nam bộ, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội….; Trong đó, thị trường tiêu thụ số lượng hoa lớn nhất là TP Hồ Chí Minh.

Ngoài ra, đă có một số  hộ tư nhân, hợp tác xă và các doanh nghiệp tư nhân, các công ty TNHH cũng bước đầu t́m kiếm thị trường xuất khẩu. Thị trường xuất khẩu chủ yếu ở một số nước như  Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Thái Lan, Hà Lan, Sigapore, Đài Loan, Campuchia …,. Đối tượng tham gia xuất khẩu chủ yếu là ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các công ty TNHH trong nước có khả năng khai thác thị trường tốt như Đà Lạt Hasfarm, Bonie Farm, Việt Nam Thành Công, Hoa Lan Lâm Thăng, Hiền Hoà, Sakimco, Rừng Hoa…., song sản lượng hoa xuất khẩu c̣n rất khiêm tốn so với tiềm năng, hàng năm chỉ mới xuất khẩu 5 - 8% sản hượng hoa của tỉnh.

Về doanh thu, nhiều doanh nghiệp trồng hoa cao cấp theo hướng công nghệ cao đă đạt doanh thu trên 01 ha khoảng 2-2,5 tỷ đồng /năm. Gía trị xuất khẩu sản phẩm hoa cắt cành năm 2005 đạt 7,51 triệu USD; năm 2006 là 7.95 triệu USD và trong 6 tháng đầu năm 2007 đạt khoảng 4,50 triệu USD.

II / Những thuận lợi, khó khăn đối với ngành sản xuất hoa tại Lâm đồng:

1/ Thuận lợi:

- Khí hậu, đất đai của Đà Lạt và các huyện phụ cận  rất thích hợp cho sự phát triển ngành trồng hoa, thích hợp cho nhiều loại hoa có nguồn gốc ôn đới, bán ôn đới sinh trưởng quanh năm. Là một trong những vùng sinh thái có nguồn gen cây hoa quư, phong phú để phát triển các loại hoa mới bằng lai tạo.

- Nông dân có truyền thống trồng hoa lâu đời, biết tiếp thu cái mới, chịu khó học hỏi, cần cù. Mạnh dạn đầu tư sản xuất, thường xuyên t́m hiểu thị trường, giá cả để sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

- Có các Trung tâm nghiên cứu, nghiên cứu khảo nghiệm giống hoa mới, các giống hoa hoang dại (hoa lan) và sản xuất cây giống hoa bằng phương pháp nuôi cấy mô, giảm chi phí giá thành đầu tư trồng mới.

- Lâm Đồng hiện nay đang 9 Công ty đầu tư nước ngoài đang đầu tư sản xuất,  xuất khẩu hoa đây là cũng là một thuận lợi để cho nông dân có khả năng tiếp cận kỹ thuật mới  và hợp tác trong việc xuất khẩu sản phẩm ..

- Nông dân trồng hoa ở Lâm Đồng có nhiều kinh nghiệm trong nghề trồng hoa, có khả năng tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật, mạnh dạn và mạo hiểm trong đầu tư, chủ động t́m kiếm thị tường và có tinh thần họp tác cao.

2/ Khó khăn:

- Một bộ phận nông dân c̣n sử dụng giống địa phương đă bị thoái hoá (glay ơn, salem, cẩm chướng, hồng…) sản lượng thấp, màu sắc và độ bền kém. Các giống mới nhập nội vào sản xuất trong nhân dân chưa được thuần hoá, nhiễm sâu bệnh nhiều, màu sắc chưa chuẩn như giống gốc trồng tại nước cung ứng giống do chưa có  đầu tư nghiên cứu trên cơ sở khoa học một cách đồng bộ.

- Ngành trồng hoa ở Đà Lạt- Lâm Đồng giải quyết việc làm khoảng 3.500 hộ nông dân, góp phần đóng góp giá trị sản xuất khẩu hoa ở Lâm Đồng hàng năm khoảng 08 triệu USD. Tuy nhiên, ngành sản xuất hoa c̣n những bất cập như nguồn giống chưa chủ động, diện tích sản xuất c̣n nhỏ lẻ, chủng loại hoa có nhiều song khi thị trường cần số lượng lớn th́ sản xuất không đáp ứng nổi, mất cơ hội với đối tác. Một số sâu bệnh hại phát sinh chưa được xử lư kịp thời, làm một bộ phận nông dân c̣n gặp nhièu khó khăn. Do đó, các cấp chính quyền địa phương cần vừa tuyên truyền vừa chỉ đạo tổ chức lại sản xuất, xây dựng các liên minh sản xuất hoa.

- Đại đa số nông dân chưa đủ vốn để đầu tư canh tác theo mô h́nh nông nghiệp công nghệ cao như việc sử dụng giống mới chất lượng cao, sản suất hoa trong nhà có mái che, có hệ thống tưới  tự động, có kỹ thuật canh tác tiên tiến…. do chi phí đầu tư ban đầu lớn.        

- Tŕnh độ hiểu biết của nông dân về khoa học kỹ thuật đối với ngành trồng hoa chưa đồng đều, chưa được trang bị các kiến thức căn bản về đất đai, cây trồng, sâu bệnh .. Phần lớn việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất của nông dân là tự học tập, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau. Thiếu thông tin về thị trường, kỹ thuật về giống hoa mới… Chất lượng sản phẩm hoa chưa đồng đều làm ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu hoa Đà lạt-Lâm đồng.

- Công tác chọn lọc nhân giống thực tế tiến hành tự phát của nông dân, việc nghiên cứu của các đơn vị, các trung tâm nghiên cứu chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất, kết quả nghiên cứu giống c̣n chậm so với thực tiễn. Việc xây dựng quy tŕnh kỹ thuật của các giống hoa nhập nội mới để hướng dẫn cho nông dân, giải đáp cho nông dân những khó khăn chưa được giải quyết một cách đồng bộ.

- Trong điều kiện thị trường đ̣i hỏi các loại hoa đa dạng hơn về chủng loại và màu sắc, độ bền của hoa…. song hoa ở Đà lạt - Lâm Đồng chỉ mơi đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu thị hiếu của khách hàng. Công nghệ thu hoạch và bảo quản hoa chỉ mới áp dụng trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, c̣n nông dân sản xuất c̣n theo dạng truyền thống là chủ yếu.

- Giá cả tiêu thụ hoa c̣n bấp bênh, chủ yếu là nội tiêu,  mặc dù có quy hoạch tổng thể song từng địa phương chưa có quy hoạch chi tiết  và kế hoạch sản xuất theo số lượng và thị trường, do đó thực tế  hoa Đà Lạt –Lâm Đồng có đa dạng về chủng loại song không đáp ứng về số lượng nhất định tham gia xuất khẩu khi gặp khách hàng lớn.

III/  Những giải pháp cần thiết để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm hoa cắt cành ở Đà Lạt - Lâm Đồng trong thời gian tới          

          Để xây dựng ngành sản xuất hoa Đà Lạt - Lâm Đồng phát triển hoa theo hướng bền vững trong xu thế hội nhập kinh tế và khai thác tiềm năng lợi thế vốn có của nó, ngành trồng hoa  trong thời gian tới cần có những giải pháp chủ yếu sau :

 1/ Xây dựng chiến lược phát triển ngành hoa Lâm Đồng nói chung và Đà lạt nói riêng giai đoạn từ 2007-2010 và tầm nh́n 2020: Phải tiến hành rà soát quy hoạch tổng thể và xây dựng quy hoạch chi tiết các vùng chuyên canh trồng hoa. Trước mắt các cấp chính quyền địa phương cần phát huy và khai thác triệt để quy hoạch vùng sản xuất hoa theo hướng công ngệ cao được UBND Tỉnh Lâm Đồng phê duyệt tại Quyết định 242/ QĐ–UB ngày 31/12/2004 và Quyết định 100/2004/QĐ-UB ngày 17/06/2004 V/v: Phê duyệt dự án quy hoạch khu nông nghiệp công nghệ cao huyện Lạc Dương giai đoạn 2004-2010; Quyết định 2238/QĐ-UBND ngày 21/08/2007 của UBND thành phố Đà Lạt V/v phê duyệt kế hoạch thực hiện chương tŕnh sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2007-2010.

2/ Nâng cao năng lực sản xuất giống của các trung tâm nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật, các cơ sở sản xuất có quy mô lớn. Nhà nước phải có sự hỗ trợ đầu tư nguồn vốn trong công tác nghiên cứu khoa học, nhập khẩu, khảo nghiệm, chọn tạo, sản xuất thử các giống hoa mới. Mở rộng quan hệ họp tác, đầu tư nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học trong cả lĩnh vực giống và kỹ thuật canh tác hoa. Chủ động nghiên cứu chọn tạo giống hoa mang đặc thù riêng của Đà lạt-Lâm Đồng, tạo sản phẩm độc quyền của địa phương, có như vậy th́ mới có sức cạnh tranh cao, giá trị hấp dẩn.

3/ Xây dựng thương hiệu loại hoa Đà Lạt, tăng cường công tác t́m đầu ra cho sản phẩm thông qua hợp đồng kinh tế để  thực hiện Quyết định 80 /2002 QĐ-TTg  ngày 24/6/2002 của về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua các hợp đồng. Mặt khác Kính đề nghị UBND Tỉnh tiếp tục đầu tư kinh phí cử các đoàn công tác mang tính chuyên nghiệp cao đi nghiên cứu, tham quan, học tập trong việc sản xuất và tiêu thụ hoa ở các nước trồng và thương mại hoa nổi tiếng trên thế giới và khu vực để tăng cường họp tác, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm hoa. Tạo điều kiện, khuyến khích các thành phần kinh tế, kể cả nông dân đi nước ngoài t́m hiểu về kỹ thuật, thị trường tiêu thu.

4/ Hiệp Hội hoa Đà Lạt là tổ chức nghề nghiệp bao gồm các hội viên sản xuất và kinh doanh hoa chủ lực của tỉnh;  Song thực tế sản xuất của ngành sản xuất hoa Đà Lạt đặt ra là phần lớn sản phẩm hoa thương mại là giống hoa hoàn toàn nhập nội về Lâm Đồng, thông qua khí hậu đất đai và kỹ thuật canh tác để khai thác thương mại, đến nay chưa có hội viên nào được nhà nhước cấp sở hửu giống. Trong những năm qua, các thành viên Hiệp hội Hoa Đà lạt không ngừng nhập nội các giống hoa mới từ Hà Lan, Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản… do chưa chủ động được giống; mặt khác trong qua tŕnh sản xuất các giống hoa này dần dần bị thoái hoá, nhiều bệnh tật, ngoài ra thế hệ giống nhập thường quá hệ giống của các nước sở tại, do đó tính cạnh tranh hoa Đà Lạt – Lâm Đồng kém hơn khi tham gia thị trường xuất khẩu, do đó Hiệp hội cần có những giải pháp sát thực  về sản xuất và thị trường trong điều kiện mới.

4/ Các trung tâm nghiên cứu sản xuất giống phối hợp với hệ thống khuyến nông chuyển giao tiến bộ kỹ thuật đến người nông dân. Trung tâm Khuyến nông thường xuyên tiếp thu các thông tin khoa học kỹ thuật mới đối với một số hoa chính để chuyển giao đến người sản xuất; Tổ chức hội thảo chuyên đề giúp người trồng hoa trao đổi kinh nghiệm về biện pháp canh tác, t́m hiểu thông tin thị trường tiêu thụ, giúp cho nông dân có điều kiện và cơ hội  tham gia các chương tŕnh dự án sản xuất hoa do các tổ chức Quốc tế tài trợ.

5/ Nhà nước có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cho lực lượng lao động ngành trồng hoa trở thành những kỹ thuật viên có khả năng tổ chức sản xuất, tiếp thu tốt thông tin về kỹ thuật và thị trường. Nhà nước tiếp tục hỗ trợ cac cây giống hoa mới để phát triển các loại hoa chất lượng cao phục vụ cho  thị trường nội địa và xuất khẩu.

6/ Khuyến khích và có chế độ đăi ngộ thoả đáng cho các tổ chức và cá nhân tạo giống hoa và cây cảnh mới có giá trị cao, độc đáo, mang tính độc quyền của Đà Lạt-Lâm Đồng, giống hoa có bản quyền giống của tác giả địa phương mang giá trị đặc trưng của địa phương Lâm Đồng chắc chắn sẽ góp phần tạo uy tín thương hiệu riêng cho nghề trồng hoa Đà Lạt- Lâm Đồng hiện tại và tương lai.

7/ Khuyến khích việc h́nh thành các làng nghề sản xuất hoa, các hợp tác xă chuyên hoa tại Thành phố Đà Lạt và các vùng phụ cận  nhằm trao đổi các thông tin về kỹ thuật, thị trường và có thể tổ chức sản xuất hoa để xuất khẩu theo đơn đặt hàng của phía đối tác nhằm có đủ số lượng, chất lượng, và độ đồng đều cao.

8/ Xă hội hóa Festival hoa tại Thành phố Đà Lạt. Có thể nói việc tổ chức lễ hội có giá trị hữu h́nh và vô h́nh rất lớn nhằm phát triển mạnh ngành du lịch và khai thác tiềm năng nghề trồng hoa ở Lâm Đồng. Song trước yêu cầu thực tiễn đặt ra, thiết nghĩ cần có sơ tổng kết đánh giá lại tác động của festival hoa  đến nghề trồng hoa như thế nào? từ đó có động thái điều chỉnh các festival hoa lần sau có giá trị thực tế hơn,  làm sao kết quả mong đợi có tác động cả chiều rộng lẫn chiều sâu cho ngành trồng hoa Đà Lạt- Lâm Đồng trong quá tŕnh hội nhập WTO.

9/ Để phát triển hoa theo hướng công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm  hàng loạt, đủ số lượng, đồng nhất và mang tính ổn định bền vững, phục vụ nhu cầu thị trường ngày càng cao, đ̣i  hỏi phải đầu tư các cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp nhằm  vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật cao vừa có hiệu quả kinh tế cao như: Nhà có mái che plastic, hệ thống tưới, xây dựng các cơ sở vườn ươm cây giống đạt tiêu chuẩn chất lượng cao,  bởi vậy các ngân hàng cần có chính sách thuận lợi cho các đối tác vay vốn sản xuất hoa, đảm bảo định suất đầu tư sản xuất hoa theo hướng công nghệ cao. Nhà nước có chính sách thông thoáng tiếp tục thu hút  đầu tư nguồn vốn FDI sản xuất và kinh doanh hoa./