NGÀNH HOA ĐÀ LẠT - LÂM ĐỒNG

NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TRONG XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ

 

                                                Th.S  PHẠM S

PGĐ. Sở Nông nghiệp & PTNT Lâm Đồng

Trên thế giới, ngành sản xuất hoa luôn là ngành kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ do nó luôn đáp ứng kịp thời với những đ̣i ḥi ngày càng cao của con người và ngành sản xuất hoa thực sự đă mang lại lợi ích to lớn, đóng góp một phần quan trọng cho nền kinh tế của các nước trồng hoa. Lâm Đồng nói chung và Đà Lạt nói riêng, ngành trồng hoa đă h́nh thành từ những năm 1940 và các vùng trồng hoa Thái Phiên, truyền thống như hoa Hồng, Cẩm chướng, Glay ơn, phong lan, địa lan Cymbidium…..

Sản phẩm hoa cắt cành của Đà Lạt – Lâm Đồng

Trong khoảng 10 năm trở lại đây (1996-2004) cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, mà đăc biệt là việc ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất hoa của nhiều công ty nước ngoài tại Đà Lạt - Lâm Đồng qua việc ứng dụng công nghệ tiên tiến về giống, kỹ thuật canh tác theo hướng nông nghiệp công nghệ cao…. đă làm thay đổi căn bản kỹ thuật sản xuất truyền thống của ngành hoa địa phương. Các giống hoa chất lượng cao ngày càng được đưa vào khai thác và mở rộng quy mô sản xuất như Lily (Lilium), Cúc (Chrysanthera), Cẩm chướng (Caryophylla), Babi (Grypsophylla), Kiết tường, Sao tím, Sa lem (Limonium), Đồng tiền (Gerbera), địa lan Cymbidium, phong lan Vũ nữ (Oncidium), Hồ điệp (Phaplaenopsis), Hoàng thảo (Dendrobium), ...

Trong thời gian qua, nông dân cũng từng bước tiếp thu khoa học kỹ thuật dưới nhiều h́nh thức và mạnh dạn đầu tư vào ngành trồng hoa theo hướng công nghệ cao, từng bước đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường tiêu dùng. Diện tích trồng hoa được mở rộng và phát triển thành những vùng sản xuất hàng hóa với khối lượng lớn, cung ứng cho các địa phương trong cả nước và tham gia xuất khẩu ngày càng tăng về số lượng và giá trị.

Thực trạng sản xuất và tiêu thụ hoa  Lâm đồng:

Quy mô canh tác

Diện tích trồng hoa của Lâm Đồng tập trung chủ yếu ở thành phố Đà Lạt, huyện Đức Trọng, một phần nhỏ ở Đơn Dương và một số huyện khác như  Di Linh, Bảo Lộc, Lạc Dương. Tổng diện tích hoa hiện nay của cả tỉnh là 2010 ha gieo trồng (khoảng 1000 ha diện tích canh tác), sản lượng hoa thu hoạch hàng năm ước ước đạt 600 triệu cành. Trong đó, thành phố Đà Lạt chiếm gần 40% diện tích và 50% sản lượng cả tỉnh; các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 10% diện tích canh tác (khoảng 100 ha) với sản lượng chiếm khoảng15%, chủ yếu là hoa chất lượng cao; số diện tích canh tác và sản lượng hoa thu hoạch c̣n lại tập trung chủ yếu vào các nông hộ, các công ty TNHH trong nước và các mô h́nh kinh tế trang trại.

 

Diện tích canh tác hoa tại Lâm Đồng 2000 - 2004  (Đvt: Ha)

(Số liệu tổng hợp ngành)

Sản lượng thu họach hoa Lâm Đồng 2000-2010 (Đvt: Triệu cành)

 

(Số liệu tổng hợp ngành)

Kỹ thuật canh tác và khả năng ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật của nông dân Đà Lạt - Lâm Đồng được đánh giá là có mặt bằng cao hơn các vùng trồng hoa khác trong nước và đây cũng là vùng trồng hoa có lợi thế so sánh về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Do vậy, Lâm Đồng có thể tổ chức sản xuất  được nhiều vụ trong năm, trồng nhiều loại hoa trong một vùng sinh thái mà các địa phương khác không thể làm được. Ngoài ra Lâm Đồng cũng là địa phương có các yếu tố lợi thế về cơ sở vật chất kỹ thuật tác động đến nghề trồng hoa theo hướng hàng hoá mà các mà các địa phương khác trong toàn quốc chưa có điều kiện, đó là:

1. Có 02 Trường Đại học (Đại học Đà Lạt, Đại học Yersin) có đào tạo chuyên ngành Nông học và Sinh học. Các chuyên ngành này đă góp phần quan trọng cho việc tạo nguồn nhân lực có tay nghề kỹ thuật cao cho nghề trồng hoa ở Lâm Đồng.

2. Có các cơ quan nghiên cứu khoa học của Trung ương và địa phương tham gia đầu tư nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về hoa như: Viện nghiên cứu Hạt nhân, Phân viện Sinh học tại Đà lạt, Trung tâm nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa, Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng Kỹ thuật Nông nghiệp Lâm Đồng, Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Nông Lâm nghiệp Lâm Đồng?.

3. Có nhiều thành phần kinh tế tham gia vào sản xuất và tiêu thụ hoa, đặc biệt là có nhiều nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư vào lĩnh vực sản xuất giống hoa và hoa cắt cành cao cấp tại Lâm Đồng.

4. Hiện nay ở Lâm Đồng có khoảng 28 cơ sở sản xuất cây giống theo công nghệ invitro, đây là điều kiện hết sức thuận lợi để nhân nhanh các giống hoa mới. Bên cạnh đó Lâm Đồng hiện có khoảng 700 ha sản xuất hoa áp dụng kỹ thuật trồng cây trong nhà kính, nhà lưới, sử dụng công nghệ và kỹ thuật tưới nước tiết kiệm kết hợp với cung cấp phân bón lỏng, cùng với điều kiện khí hậu thuận lợi đă góp phần làm cho sản phẩm hoa cắt cành của Lâm Đồng có chất lượng cao hơn các vùng khác.

5. Nông dân trồng hoa ở Lâm Đồng có nhiều kinh nghiệm trong nghề trồng hoa, có khả năng tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật, mạnh dạn và mạo hiểm trong đầu tư, chủ động t́m kiếm thị trường và có tinh thần hợp tác.

Thị trường tiêu thụ

Sản lượng hoa sản xuất từ các nông hộ, các công ty TNHH trong nước chủ yếu được tiêu thụ ở các thị trường chính là các địa phương Nha Trang, Đà Nẵng, các tỉnh Miền Đông Nam bộ, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà nội?; trong đó thị trường tiêu thụ số lượng hoa lớn nhất là TP.Hồ Chí Minh. Ngoài ra, một số  hộ tư nhân, HTX và các doanh nghiệp tư nhân, các công ty TNHH cũng đă bắt đầu t́m kiếm thị trường xuất khẩu song ở mức độ c̣n rất hạn chế. Sản phẩm hoa các loại được xuất khẩu chủ yếu sang các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Thái Lan, Hà Lan, Singapore, Đài Loan, Campuchia?.. nhưng chủ yếu cũng chỉ tập trung ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các công ty TNHH trong nước có khả năng khai thác thị trường tốt như: Dalat Hasfarm, BonieFarm, Apolo, Việt Nam Thành Công, Hoa Lan Lâm Thăng, DNTN Hiền Hoà,  Sakimco, Cty TNHH Rừng Hoa?. Sản lượng xuất khẩu hàng năm đạt từ 30-35 triệu cành, chiếm 5-8% sản hượng hoa của tỉnh.

Thuận lợi và khó khăn đối với ngành sản xuất hoa Lâm Đồng:

Thuận lợi:

Khí hậu, đất đai của Đà Lạt và các huyện phụ cận thích hợp cho sự phát triển của ngành trồng hoa, thích hợp cho nhiều loại hoa có nguồn gốc ôn đới, bán ôn đới sinh trưởng quanh năm. Đây cũng là một trong những vùng sinh thái có nguồn gen cây hoa quư, phong phú để phát triển các loại hoa mới bằng lai tạo. Đà Lạt - Lâm Đồng Có các trung tâm nghiên cứu, khảo nghiệm giống hoa mới, có nguồn gen các giống hoa hoang dại (hoa lan) và có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất cây giống đầu ḍng sạch bệnh thông qua kỹ thuật nhân cấy mô thực vật, góp phần cung ứng cây giống tốt và giảm chi phí đầu tư cho sản xuất.

Nông dân có truyền thống trồng hoa lâu đời, biết tiếp thu cái mới, chịu khó học hỏi, cần cù, mạnh dạn đầu tư sản xuất, chấp nhận rủi ro, thường xuyên t́m hiểu thị trường, giá cả để tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Lâm Đồng hiện có 9 công ty nước ngoài đang đầu tư sản xuất, xuất khẩu hoa. Đây là cũng là một thuận lợi để cho nông dân có khả năng tiếp cận kỹ thuật mới và hợp tác trong việc xuất khẩu sản phẩm..

Khó khăn:

Vẫn c̣n một bộ phận nông dân sử dụng giống địa phương đă bị thoái hoá (Glayơn, Salem, Cẩm chướng, hoa Hồng?) sản lượng thấp, màu sắc và độ bền kém. Các giống mới nhập nội và được đưa vào sản xuất th́ chưa được thuần hoá, khả năng nhiễm sâu bệnh nhiều, màu sắc chưa chuẩn như giống gốc trồng tại nước cung ứng giống.

Đại đa số nông dân chưa đủ vốn để đầu tư canh tác theo mô h́nh nông nghiệp công nghệ cao như đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật (nhà có mái che,  hệ thống tưới tự động), sử dụng giống mới chất lượng cao, ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến?., Nguyên nhân là do chi phí đầu tư ban đầu vượt quá khả năng đầu tư của nông hộ.        

  Xử lư và bảo quản hoa sau thu hoạch c̣n rất lạc hậu

Tŕnh độ hiểu biết của nông dân về khoa học kỹ thuật đối với ngành trồng hoa tuy có nhưng không đồng đều, chưa được trang bị các kiến thức căn bản về đất đai, cây trồng, sâu bệnh .. Phần lớn c̣n học tập, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau. Thiếu thông tin về thị trường và các thông tin về kỹ thuật cũng như về giống hoa mới. Chất lượng sản phẩm hoa chưa đồng đều làm ảnh hưởng đến uy tín vùng hoa Đà Lạt - Lâm Đồng.

Công  tác nghiên cứu khoa học về lĩnh vực hoa  trong những năm qua chưa được chú ư. Hầu hết các loại hoa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu đều phải nhập nội giống. Việc nhập nội những giống hoa mới để tiến hành khảo nghiệm phục vụ những thị trường tiềm năng trên địa bàn tỉnh chưa được quan tâm đúng mức. Công tác chọn, nhân giống mới c̣n mang nặng tính tự phát  thông qua kênh duy nhất là nông dân, việc nghiên cứu của các  đơn vị, các trung tâm nghiên cứu chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất. Việc xây dựng và phổ biến quy tŕnh kỹ thuật canh tác các giống hoa nhập nội để hướng dẫn cho nông dân hoặc giải đáp cho nông dân những khó khăn chưa thực hiện một cách kịp thời và đầy đủ.

Thị trường tiêu dùng ngày nay đ̣i hỏi các loại hoa phải đa dạng hơn về chủng loại và màu sắc, độ bền của hoa phải cao? song hoa ở Lâm Đồng chỉ mới đáp ứng một phần nhỏ yêu cầu về thị hiếu tiêu dùng của khách hàng. Công nghệ thu hoạch và bảo quản hoa sau thu hoạch chỉ được áp dụng trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, phần lớn nông dân sản xuất hoa c̣n áp dụng chủ yếu theo các phương thức truyền thống.

Giá cả tiêu thụ sản phẩm hoa c̣n bấp bênh, sản xuất chưa có quy hoạch và kế hoạch? Do đó thực tế hoa Đà Lạt có đa dạng về chủng loại song không đáp ứng nổi về số lượng và chất lượng sản phẩm khi gặp khách hàng lớn. Hoa Lâm Đồng chủ yếu là hoa cắt cành, lĩnh vực hoa trang trí nội thất và cây cảnh th́ c̣n bỏ ngỏ, mặc dù lĩnh vực này ở Lâm Đồng có rất nhiều tiềm năng phát triển.

Những giải pháp thúc đẩy ngành hoa Đà Lạt - Lâm Đồng phát triển trong xu  thế hội nhập kinh tế.          

Để xây dựng ngành sản xuất hoa Lâm Đồng nói chung, và thành phố Đà Lạt nói riêng, phát triển theo hướng bền vững trong xu thế hội nhập kinh tế, ngành trồng hoa trong thời gian tới cần thực hiện đồng bộ những giải pháp  chủ yếu sau :

1/ Xây dựng chiến lược phát triển ngành hoa Đà Lạt - Lâm Đồng giai đoạn từ 2006 -2010 và tầm nh́n 2020: Tiến hành rà soát quy hoạch tổng thể và xây dựng quy hoạch chi tiết các vùng chuyên canh trồng hoa. Trước mắt cần phát huy và khai thác triệt để quy hoạch vùng sản xuất hoa theo hướng công nghệ cao được UBND Tỉnh Lâm đồng phê duyệt tại QĐ số 242/QĐ-UB và QĐ số 100/2004/QĐ-UB V/v: "Phê duyệt dự án quy hoạch khu nông nghiệp công nghệ cao huyện Lạc Dương giai đoạn 2004-2010".

2/ Xây dựng thương hiệu Hoa Đà Lạt, tăng cường công tác xúc tiến thương mại, t́m kiếm đầu ra cho sản phẩm hoa cắt cành thông qua phương thức hợp đồng kinh tế theo Quyết định 80/2002 QĐ-TTg  ngày 24/6/2002 của Thủ tướng Chính phủ V/v: Thực hiện chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua các hợp đồng. Mặt khác, UBND Tỉnh cần đầu tư kinh phí cử các đoàn công tác mang tính chuyên nghiệp cao đi nghiên cứu, tham quan, học tập trong các khâu sản xuất và tiêu thụ hoa ở các nước trồng và kinh doanh hoa nổi tiếng để tăng cường hợp tác, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm hoa. Tạo điều kiện, khuyến khích các thành phần kinh tế, kể cả nông dân đi nước ngoài t́m hiểu về kỹ thuật, thị trường tiêu thu.

3/ Nâng cao năng lực sản xuất cây giống đầu ḍng sạch bệnh của các trung tâm nghiên cứu ưng dụng kỹ thuật, các cơ sở sản xuất có quy mô lớn:

Nhà nước phải có sự hỗ trợ đầu tư nguồn vốn trong công tác nghiên cứu khoa học, tổ chức nhập khẩu, khảo nghiệm, chọn tạo và sản xuất thử các giống hoa mới. Mở rộng quan hệ hợp tác, đầu tư nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học trong cả lĩnh vực giống và kỹ thuật canh tác hoa. Chủ động nghiên cứu chọn tạo giống hoa mang đặc thù riêng của Đà Lạt - Lâm Đồng, tạo sản phẩm độc quyền của địa phương? Có thực hiện được các nội dung trên th́ sản phẩm hoa Đà Lạt - Lâm Đồng mới có giá trị, có sức cạnh tranh cao và hấp dẫn người tiêu dùng. Hỗ trợ kinh phí đầu tư giống hoa mới để phát triển các loại hoa chất lượng cao phục vụ cho xuất khẩu .

4/ Các trung tâm nghiên cứu sản xuất giống phối hợp chặt chẽ với hệ thống khuyến nông để chuyển giao tiến bộ kỹ thuật đến người nông dân. Trung tâm Khuyến nông thường xuyên tiếp thu các thông tin khoa học kỹ thuật mới đối với một số chủng loại sản phẩm chủ yếu để chuyển giao đến người sản xuất; tổ chức hội thảo chuyên đề giúp người trồng hoa trao đổi kinh nghiệm về biện pháp canh tác, t́m hiểu thông tin thị trường tiêu thụ.

5/ Nhà nước có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cho lực lượng lao động ngành trồng hoa trở thành những kỹ thuật viên có khả năng tổ chức sản xuất, tiếp thu tốt thông tin về kỹ thuật và thị trường. Khuyến khích và có chế độ đăi ngộ thoả đáng cho các tổ chức và cá nhân tạo giống hoa và cây cảnh mới có giá trị cao, độc đáo, mang tính độc quyền của Đà Lạt - Lâm Đồng.

6/ Khuyến khích thành lập "Hội người trồng hoa" hoặc các làng nghề sản xuất hoa, các HTX chuyên canh hoa tại thành phố Đà Lạt và các vùng phụ cận  nhằm tạo điều kiện trao đổi các thông tin về kỹ thuật, thị trường và có thể tổ chức sản xuất hoa để xuất khẩu theo đơn đặt hàng của phía đối tác với số lượng lớn, sản phẩm có chất lượng và độ đồng đều cao. Tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong các kỳ tổ chức Festival Hoa Đà Lạt nhằm phát triển mạnh ngành du lịch và khai thác tiềm năng nghề trồng hoa ở Lâm Đồng.

7/ Để phát triển hoa theo hướng công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm hàng loạt, đồng nhất và mang tính ổn  định bền vững, phục vụ nhu cầu thị trường ngày càng cao?. đ̣i hỏi phải đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp nhằm vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật cao vừa có hiệu quả kinh tế cao như: nhà có mái che plastic, hệ thống tưới, xây dựng các cơ sở vườn ươm cây giống đạt tiêu chuẩn chất lượng cao?. Có chính sách tín dụng thông thoáng để tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế có nguồn vốn vay đủ để đảm bảo định suất đầu tư./.