NGAØNH HOA ÑAØ LAÏT 
VAØ COÂNG TAÙC ÖÙNG DUÏNG KHOA HOÏC COÂNG NGHEÄ

 

 

TS. Dương Tấn Nhựt

Phân Viện Sinh Học tại Đà Lạt,

116 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Đà Lạt, Lâm Đồng

 

Với khí hậu ôn ḥa quanh năm, Đà Lạt là một cỗ máy điều ḥa khổng lồ mà ắt hẳn không có nơi nào trên thế giới này so sánh được. Khí hậu ở các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Úc?đâu đó nước nọ, nước kia vẫn có những khoảng thời gian nhất định trong năm phù hợp với công tác canh nông nhưng số lượng tháng có thời tiết tốt trong năm như thế không nhiều. Đă đi nhiều nơi, tham quan nhiều khu vực hoa thương mại trên thế giới, trông ta lại nghĩ đến ḿnh, cá nhân tôi qua bài tham luận này muốn gởi gắm đôi điều trăn trở cho một sứ mệnh phát triển ngành hoa Đà Lạt.

Vậy, những yếu tố nào sẽ quyết định đến sự phát triển và tạo thương hiệu hoa Đà Lạt?

Có chăng là vấn đề vốn (tài chính)?

Đây là một trong những mắt xích quan trọng hàng đầu trong sản xuất thương mại của bất kỳ một lĩnh vực kinh doanh nào. Người nông dân với đồng vốn ít ỏi chỉ có thể sản xuất, kinh doanh hoa theo kinh nghiệm truyền thống từ đời này sang đời khác. Nh́n lại sự phát triển hoa truyền thống ở Đà Lạt, chúng ta thấy rằng cũng chưa có qui mô nào có thể gọi là qui mô phát triển theo hướng "công nghiệp". Với đồng vốn ít, người nông dân đành chấp nhận với mức thu nhập khiêm tốn và không thể lường trước được những thất bát trong công việc trồng và kinh doanh hoa. Cho đến nay, làm giàu từ nghề trồng hoa thật sự là một việc làm rất khó và rất không ổn định. Vậy, vấn đề đầu tư, quan tâm của nhà nước, các cấp về vấn đề này như thế nào?

Hiện nay, các cơ quan trung ương và địa phương cũng đă bước đầu quan tâm đến các dự án phát triển vùng trồng, nhân giống và công nghệ sau thu hoạch hoa. Tuy nhiên, kinh phí hổ trợ cho các dự án này c̣n rất thấp, chưa xác định được nghiên cứu nào có tính chất đón đầu và nghiên cứu nào có tính chất ứng dụng ngay cũng như chưa thể hiện sự quyết tâm phát triển ngành công nghiệp này?.Công việc xác định nhiệm vụ khoa học chưa rơ và thật sự chưa mạnh dạn đầu tư và chế độ ưu tiên. Trên địa bàn tỉnh nhà vẫn chưa có những định hướng lâu dài cho chương tŕnh đầu tư phát triển những dự án hoa.

Có chăng là vấn đề cơ chế?

Hiện nay, ở các nước đang phát triển nhà nước có những chính sách ưu tiên đặc biệt đến nông nghiệp. Sự ưu tiên đấy thể hiện ở vấn đề đánh thuế, thuê đất, cung cấp các thông tin thị trường cập nhật giúp người trồng hoa có thể làm giàu từ nghề trồng hoa và cây cảnh.

Ở Việt Nam, nhà nước chưa có chính sách cụ thể ưu đăi cho người trồng hoa. Ví dụ như: việc xuất khẩu hoa đi các nước hiện vẫn c̣n nhiều khó khăn trong các khâu kiểm dịch, các thủ tục xuất khẩu c̣n rườm rà khiến những nhà kinh doanh hoa chưa mạnh dạn đầu tư? Trong thời gian tới, các thủ tục xuất nhập khẩu giống cây trồng cũng như hoa cắt cành cần phải đơn giản hóa (về mặt thủ tục) để có thể xuất khẩu hoa Đà Lạt tới nhiều vùng khác nhau trong khu vực và trên thế giới. Có như thế, ngành hoa mới thực sự đóng vai tṛ quan trọng trong việc nâng cao GDP cho thành phố Đà Lạt. Hay nói một cách khác, nhà nước phải có những cơ chế thông thoáng từ trung ương đến địa phương để những nhà sản xuất hoa trong và ngoài nước đầu tư nhiều hơn nữa cho nghành công nghiệp hoa cắt cành và hoa chậu tại Đà Lạt.

 Có chăng là vấn đề thông tin khoa học công nghệ?

Giống

Hiện nay, trên thế giới có hơn 600 công ty giống cây trồng sử dụng kỹ thuật nuôi cấy mô, cơ quan và tế bào thực vật (Plant cell, tissue and organ culture technology) như là một công cụ hữu hiệu trong việc nhân giống và tạo giống cây trồng. Những kỹ thuật này cho phép tạo ra số lượng lớn cây trồng sạch bệnh, chất lượng tốt, đồng nhất về mặt di truyền, có thể cung cấp bất kỳ thời điểm nào trong năm,? mà các kỹ thuật nhân giống truyền thống khác không thể thực hiện được. Kỹ thuật này đă du nhập vào Việt Nam từ thập niên 70 và phát triển mạnh trong gần 20 năm nay trên mọi miền của đất nước.

Mười năm trước đây, nhà nước cũng đă nh́n thấy sự hiệu quả khi đầu tư vào việc thiết lập rất nhiều pḥng thí nghiệm trên cả nước và đă từng bước "xă hội hoá" các pḥng thí nghiệm nuôi cấy mô tế bào thực vật tại các tỉnh, thành phố trong cả nước. Hầu hết các "Sở Khoa học và Công nghệ" đều có pḥng thí nghiệm nuôi cấy mô thực vật với kinh phí đầu tư từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng. Hầu hết các viện nghiên cứu, các trường đại học, các trung tâm, các trạm trại liên quan đến nông nghiệp, lâm nghiệp, dươc liệu và sinh học? đều xây dựng pḥng nuôi cấy mô thực vật với nhiều mục đích khác nhau. Kỹ thuật nuôi cấy mô thực vật đă mang lại hiệu quả rất lớn trong việc gia tăng số lượng và năng suất cây trồng của nhiều nước trên thế giới, mang lại lợi nhuận rất lớn cho nền kinh tế các nước.

Nh́n thấy rơ hiệu quả và tiềm năng to lớn của kỹ thuật nuôi cấy mô thực vật, nhà nước đă đầu tư 2 pḥng thí nghiệm (PTN) trọng điểm quốc gia (Key laboratory) về công nghệ tế bào thực vật, một PTN ở phía Bắc do Viện Di truyền Nông nghiệp chủ tŕ và một PTN ở phía Nam do Viện sinh học nhiệt đới chủ tŕ. Tổng giá trị của 2 PTN này lên đến 7 triệu đôla Mỹ (xấp xỉ 107 tỷ đồng). Đây là một sự đầu rất lớn và đột phá của nhà nước về lĩnh vực này. Nhiệm vụ rất to lớn và nặng nề của 2 PTN trên là đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, sử dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật trong những nghiên cứu ngang tầm khu vực và thế giới, cũng như đẩy mạnh sản xuất giống ở qui mô công nghiệp phục vụ công tác giống cây trồng cho cả nước và tham gia xuất khẩu.

Thành phố Đà Lạt là nơi đi đầu trong cả nước về nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật trong nhân giống cây trồng. Ước tính hiện có khỏang 28 pḥng thí nghiệm lớn nhỏ bao gồm của các Viện, Trường, Công ty, pḥng thí nghiệm tư nhân của nước ngoài và trong nước đang hoạt động rất hiệu quả. Chính điều này đă làm thay đổi bộ mặt "Khoa học và Công nghệ" của tỉnh nhà trong những năm gần đây.

Là một đơn vị của Trung ương đóng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, trong những năm qua, Pḥng Công nghệ Thực vật (Phân viện sinh học tại Đà Lạt) đă đóng góp một phần nhỏ bé của ḿnh trong công tác giống cây trồng tại tỉnh nhà. Chúng tôi đă tham gia một số hoạt động nghiên cứu về Công nghệ sinh học trong nhân giống cây trồng của nhà nước và địa phương.

Kỹ thuật trồng trọt

Để tiến tới việc xuất khẩu hoa th́ công tác trồng trọt cũng có một ư nghĩa vô cùng quan trọng. Trong 5 năm trở lại đây, số lượng nhà ươm, nhà kính với qui nhỏ và lớn tại thành phố Đà Lạt đă phát triển với tốc độ rất nhanh. Những hiểu biết về trồng hoa với kỹ thuật cao đă được bà con nông dân Đà Lạt tiếp thu và đă làm thay đổi hoàn toàn quan niệm trồng hoa theo kiểu cũ. Họ đă bỏ ra những kinh phí rất lớn để thiết lập những hệ thống tưới tiêu tự động, chế độ phân bón phù hợp, thắp sáng đèn trong đêm, điều ḥa nhiệt độ? và dần dần ư thức rằng đó là những phương pháp tối ưu nhất để nâng cao năng suất và chất lượng hoa. Người nông dân đă xác định sẵn sàng mua những cây giống với giá đắt tiền nhưng sẽ rất đảm bảo về năng suất và chất lượng. Những thay đổi đă được nhân rộng và có thể nói rằng người nông dân trồng hoa Đà Lạt đă hội nhập dần với ngành công nghiệp hoa trên thế giới.

 Công nghệ sau thu họach

Chất lượng hoa hiện nay của thị trường hoa Đà Lạt mà đi đầu là Công ty Hasfarm đă mang lại những thương hiệu mới cho ngành hoa Đà Lạt trên thị trường thế giới. Sở dĩ, sự hoạt động thành công của các công ty hoa tại Đà Lạt ngày càng phát triển là do họ có những công nghệ tiên tiến từ khâu giống đến khâu trồng trọt và đặc biệt là công nghệ sau thu hoạch, yếu tố quan trọng quyết định rất lớn đến hoa xuất khẩu.

Hiện tại, các công ty ở Việt Nam cũng đă bước đầu đầu tư kinh phí cho lĩnh vực công nghệ sau thu hoạch nhằm cung cấp những cành hoa tươi đi xa hơn với chất lượng tốt hơn. Thiết nghĩ các cấp chính quyền phải xây dựng thành phố Đà Lạt thành một trung tâm đầu mối xuất khẩu trên cơ sở thiết lập những hệ thống thu mua, bảo quan hoa và rau. Có như thế, người trồng hoa mới mạnh dạn đầu tư cho công việc kinh doanh hoa của ḿnh.

Ứng dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật

Một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu của các nước có nền công nghiệp hoa phát triển trên thế giới là công tác tạo ra giống hoa mới. Đó là công cụ hữu hiệu thỏa măn nhu cầu ngày càng tăng của con người về thế giới đa dạng của các loài hoa. Việc ứng dụng công nghệ sinh học trong lai tạo giống mới là những chương tŕnh lớn của nhiều quốc gia. Nếu thực hiện được việc tạo ra những giống mới cũng đồng nghĩa với việc sở hữu những sản phẩm độc quyền và như thế mới có thể thu được lợi nhuận cao.

Ngành hoa ở Việt Nam nói chung và Đà Lạt nói riêng đang ở trong giai đoạn sơ khai v́ cho đến nay chúng ta vẫn chưa có thể tạo được những giống hoa mới. Trong những năm gần đây, nhà nước đă đầu tư rất lớn cho công nghệ sinh học như đă nói ở trên và đă thể hiện quyết tâm qua Chỉ thị 50 CT/TW ngày 4/3/2005 của Ban bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) về việc đẩy mạnh phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chúng ta hy vọng rằng trong tương lai không xa ngành hoa Việt Nam nói chung, ngành hoa Đà Lạt nói riêng sẽ tạo ra một bước đột phá mới để có thể mang lại GDP cao cho nền kinh tế quốc dân./.